Οι περιοχές του πλανήτη μας που καλύπτονται από πάγο και χιόνι –αυτό που η επιστημονική κοινότητα ονομάζει κρυόσφαιρα– αντιμετωπίζουν μια τόσο επικίνδυνη και ραγδαία κατάσταση αποσταθεροποίησης, ώστε η παγκόσμια θερμοκρασία θα πρέπει τελικά να υποχωρήσει κάτω από τον 1°C, μετά από μια αναπόφευκτη προσωρινή υπέρβαση των κρίσιμων θερμοκρασιακών ορίων.

Η εκτενής αυτή ανάλυση παρουσιάζεται αναλυτικά σε άρθρο της ιστοσελίδας The Guardian, αποδομώντας πλήρως τον επικίνδυνο και διαδεδομένο πολιτικό μύθο σύμφωνα με τον οποίο μια προσωρινή υπέρβαση («overshoot») του ορίου του 1,5°C της Συμφωνίας του Παρισιού –φτάνοντας πρόσκαιρα στους 2°C ή 3°C– θα μπορούσε να είναι διαχειρίσιμη ή ακόμη και προτιμότερη από την άμεση και επιθετική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Η μέση θερμοκρασία της Γης έχει ήδη αυξηθεί κατά περίπου 1,3°C σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα (1850–1900). Η συνεχιζόμενη αδυναμία των διεθνών πολιτικών να περιορίσουν δραστικά τους ρύπους και να προστατεύσουν τα φυσικά οικοσυστήματα έχει οδηγήσει τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι ένα επίπεδο υπέρβασης του ορίου είναι πλέον αναπόφευκτο. Ωστόσο, οι ακραίες και αλυσιδωτές επιπτώσεις στην κρυόσφαιρα επιβάλλουν η υπέρβαση αυτή να διαρκέσει όσο το δυνατόν λιγότερο. Για να αποφευχθεί η ολική κατάρρευση, η ανθρωπότητα θα πρέπει να αφαιρέσει τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα, ώστε η μακροπρόθεσμη θερμοκρασία να μειωθεί σταθερά κάτω από τον 1°C έως το έτος 2150.

Η Έκθεση-Καμπανάκι των 80 Επιστημόνων (UNEP & ICCI)

Τα συμπεράσματα αυτά προέρχονται από μια νέα, εκτενή επιστημονική έκθεση που συντάχθηκε από 80 κορυφαίους επιστήμονες από όλο τον κόσμο, υπό τον συντονισμό της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για το Κλίμα της Κρυόσφαιρας (ICCI) και του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP). Η έκθεση προειδοποιεί ότι το «σενάριο υψηλής υπέρβασης» –στο οποίο οδηγούν οι τρέχουσες παγκόσμιες πολιτικές με αιχμή θερμοκρασίας κοντά στους 3°C– θα έχει καταστροφικές συνέπειες:

1. Σχεδόν ολική τήξη του Permafrost: Το μόνιμα παγωμένο έδαφος στις πολικές και αλπικές περιοχές θα λιώσει σχεδόν ολοσχερώς κοντά στην επιφάνεια.

2. Διαταραχή Ωκεάνιας Κυκλοφορίας: Είναι εξαιρετικά πιθανόν να προκληθούν σοβαρές και απότομες διαταραχές στα παγκόσμια θαλάσσια ρεύματα.

3. Οξίνιση & Βραδεία Ανάκαμψη: Οι πολικοί ωκεανοί υφίστανται ταχύτατη οξίνιση, ενώ τα νεότερα δεδομένα αποδεικνύουν ότι ο θαλάσσιος πάγος ανακάμπτει πολύ πιο αργά απ’ ό,τι εκτιμούσαν τα παλαιότερα κλιματικά μοντέλα.

Ο Δρ. Τζέιμς Κίρκχαμ (James Kirkham), παγετωνολόγος στην ICCI και επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης, υπογραμμίζει ότι η κρυόσφαιρα αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα στοιχεία του παγκόσμιου κλιματικού συστήματος και ότι οι συνέπειες από την απώλειά της επηρεάζουν άμεσα ολόκληρο τον πλανήτη. Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε, μόνο μέσα στο τρέχον έτος καταγράφηκε μία από τις μεγαλύτερες και πιο θανατηφόρες κατολισθήσεις πάγου και βράχων στα σύνορα Νεπάλ-Κίνας, που στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους και προκάλεσε ζημιές ίσες με το 10% του ΑΕΠ του Νεπάλ. Παράλληλα, η Ελβετία έχασε το 20% του συνολικού όγκου των παγετώνων της μέσα σε μόλις μία πενταετία.

Ραγδαία Απώλεια Παγετώνων και Πολικών Πάγων

Η έκθεση, η οποία δημοσιοποιείται ενώ οι ηγέτες του κόσμου συγκεντρώνονται στην Τουρκία για την 31^η Ετήσια Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), περιγράφει μια εικόνα επιταχυνόμενης τήξης:

⇒ Ταχύτητα Τήξης: Τα καλύμματα πάγου στη Γροιλανδία και την Ανταρκτική λιώνουν σήμερα περίπου έξι φορές γρηγορότερα σε σχέση με τη δεκαετία του 1990.

⇒ Μόνιμη Απώλεια: Ακόμη κι αν η υπέρβαση της θερμοκρασίας είναι σύντομη και η παγκόσμια θέρμανση επιστρέψει τελικά στον 1,5°C, τα γιγαντιαία αυτά στρώματα πάγου θα συνεχίσουν να χάνουν μάζα για αιώνες, οδηγώντας σε αναπόφευκτη άνοδο της στάθμης της θάλασσας που θα απειλήσει εκατοντάδες εκατομμύρια κατοίκους παρακτίων περιοχών.

⇒ Ορεινοί Παγετώνες: Με τις σημερινές πολιτικές (που οδηγούν σε αύξηση 2,8°C), ο όγκος των παγετώνων στα Βραχώδη Όρη, τις Άλπεις, την Ισλανδία και τη Σκανδιναβία θα συρρικνωθεί κάτω από το 10% της τρέχουσας μάζας τους. Ακόμη όμως κι αν η θέρμανση περιοριζόταν στον 1,5°C, θα διασωζόταν μόλις το 20% έως 35% αυτών.

⇒ Ιμαλάια & Ινδοκούς: Στην περιοχή του Ινδοκούς-Ιμαλαΐων, από όπου υδροδοτείται σχεδόν το ένα τέταρτο της ανθρωπότητας, οι τρέχουσες πολιτικές θα αφήσουν μόλις το 41% της μάζας των παγετώνων. Αντίθετα, η συγκράτηση στον 1,5°C θα διατηρούσε το 83%.

Η Ψευδαίσθηση της «Αναστρεψιμότητας» και τα Σημεία Καμπής

Η επιστημονική κοινότητα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: το χιόνι και ο πάγος αντιδρούν άμεσα σε κάθε δέκατο του βαθμού αύξησης της θερμοκρασίας, αλλά η αποκατάστασή τους απαιτεί αιώνες ή και χιλιετίες. Αν ξεπεραστούν τα λεγόμενα «σημεία καμπής» (tipping points), οι αλλαγές καθίστανται οριστικές.

Ο Μπιλ Χέαρ (Bill Hare), διευθύνων σύμβουλος του ινστιτούτου Climate Analytics, σχολίασε εκτός της έκθεσης ότι τα φαινόμενα αυτά υπερβαίνουν πλέον τα όρια προσαρμογής της ανθρωπότητας. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, κάθε κυβερνητικός υπουργός και κάθε στέλεχος της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων που συνέβαλε στην εξασθένηση των κλιματικών δράσεων, μπορεί να δει σε αυτή την έκθεση πώς οι αποφάσεις του προκάλεσαν ανεπανόρθωτη βλάβη στον πλανήτη.

Η πρόσφατη έκθεση του UNEP κατέστησε σαφές ότι για να διατηρηθεί η πιθανότητα συγκράτησης της θερμοκρασίας στον 1,7°C, οι παγκόσμιες εκπομπές ρύπων πρέπει να μειωθούν κατά 18% έως το 2030 και κατά 45% έως το 2035. Δεν υπάρχουν «θετικά σενάρια» ή περιθώρια εφησυχασμού όσο η θερμοκρασία παραμένει πάνω από τον 1,5°C. Η προστασία της κρυόσφαιρας δεν είναι απλώς ένα περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά ζήτημα παγκόσμιας επιβίωσης και σταθερότητας.