Η κρίση στη Μέση Ανατολή και οι αναταράξεις στα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελούν ένα παροδικό επεισόδιο που θα σβήσει μόλις αποκλιμακωθεί η ένταση, αλλά μια μόνιμη δομική τομή στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα, χωρίς ρεαλιστική προοπτική επιστροφής στην προ κρίσης κανονικότητα. Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα της ετήσιας έκθεσης αναφοράς του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ / IEA), η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα παράλληλα με τη διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31) στην Αττάλεια της Τουρκίας.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού, Φατίχ Μπιρόλ, περιγράφει την κρίση που ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου —μετά τα πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου στο Ιράν και τις επακόλουθες διαταράξεις στα Στενά του Ορμούζ— ως τη σοβαρότερη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια στην Ιστορία, με μέγεθος και γεωπολιτική βαρύτητα που υπερβαίνουν τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970. Πριν από τη σύγκρουση, από τα Στενά του Ορμούζ διερχόταν περίπου το 20% (το ένα πέμπτο) του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), καθιστώντας τη θαλάσσια αυτή οδό ένα από τα πιο κρίσιμα και ευάλωτα σημεία της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας.
Από τη διαχείριση κρίσεων στη μακροπρόθεσμη αναδιάταξη
Παρότι ο Μπιρόλ αναγνωρίζει ότι η παγκόσμια οικονομία και ο ενεργειακός τομέας έχουν επιδείξει σημαντική ανθεκτικότητα απέναντι στις πιέσεις, τονίζει ότι όσο παρατείνεται η σύγκρουση τόσο βαθαίνουν οι μόνιμες συνέπειές της. Η ενεργειακή ασφάλεια και το προσιτό κόστος ενέργειας περνούν πλέον στην πρώτη γραμμή των κυβερνητικών αποφάσεων, επηρεάζοντας όχι μόνο τις τιμές και τις εμπορικές ροές, αλλά και τις στρατηγικές επιλογές των κρατών για την επόμενη δεκαετία.
Για την ευρωπαϊκή και την ελληνική ενεργειακή πολιτική, τα ευρήματα της έκθεσης επιβεβαιώνουν ότι η θωράκιση του εφοδιασμού δεν μπορεί να στηρίζεται σε μονόπλευρες εξαρτήσεις ή σε θαλάσσια περάσματα υψηλού ρίσκου. Αντιθέτως, η διαφοροποίηση των πηγών, η αξιοποίηση εγχώριων πόρων και ο ταχύτερος εξηλεκτρισμός αναδεικνύονται σε βασικούς πυλώνες πολιτικής.
Τρεις κεντρικοί άξονες της κυβερνητικής αντίδρασης
Σύμφωνα με τον Φατίχ Μπιρόλ, η διάρκεια της κρίσης ωθεί τις κυβερνήσεις σε τρεις διακριτές στρατηγικές προτεραιότητες:
-
Διαφοροποίηση προμηθειών και ανθεκτικότητα: Περιορισμός της έκθεσης σε ευάλωτα θαλάσσια περάσματα, όπως τα Στενά του Ορμούζ, αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών και θωράκιση των υποδομών εφοδιασμού.
-
Αξιοποίηση εγχώριων ενεργειακών πόρων: Στροφή σε διαθέσιμες εθνικές πηγές παραγωγής ώστε να περιοριστεί η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και από γεωγραφικά συγκεντρωμένες οδούς μεταφοράς.
-
Επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού και των ΑΠΕ: Ενίσχυση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές —με αιχμή τα φωτοβολταϊκά— που λειτουργεί ως ανάχωμα στη μακροπρόθεσμη ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου εφόσον οι εμπορικές διαταραχές συνεχιστούν.
Τα σενάρια του IEA και η «περίπτωση ανταπόκρισης» (ARC)
Η ετήσια έκθεση επικαιροποιεί τα τρία βασικά σενάρια του ΔΟΕ για την πορεία του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος: το πρώτο βασίζεται στις πολιτικές που εφαρμόζονται σήμερα, το δεύτερο ενσωματώνει τις κυβερνητικές δεσμεύσεις και τα μέτρα που έχουν ήδη ανακοινωθεί, και το τρίτο περιγράφει τη διαδρομή που απαιτείται για την επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών άνθρακα έως το 2050.
Επειδή όμως η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει ανατρέψει πολλές προηγούμενες παραδοχές, ο οργανισμός προσθέτει μια ειδική «περίπτωση ανταπόκρισης» (Additional Response Case – ARC), η οποία εξετάζει πρόσθετες πολιτικές παρεμβάσεις των κυβερνήσεων σε περίπτωση παράτασης της σύγκρουσης, καθώς και σενάρια περιορισμένης ή ακόμη και μηδενικής διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ.
Παράμετρος / Ενεργειακός δείκτης |
Εκτίμηση / Προβολή στην έκθεση IEA 2026 |
Σημασία για το ενεργειακό σύστημα |
Διέλευση από Στενά του Ορμούζ (προ κρίσης) |
~20% παγκόσμιου πετρελαίου και LNG |
Αναδεικνύει τη συστημική ευαλωτότητα μιας κρίσιμης θαλάσσιας διόδου |
Παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου |
Κορύφωση γύρω στο 2030, έπειτα σταδιακή μείωση |
Σηματοδοτεί το τέλος της διαρκούς ανόδου στο μεσαίο σενάριο |
Παγκόσμια ζήτηση φυσικού αερίου |
Συνεχής άνοδος έως περίπου το 2035 |
Δείχνει ότι το αέριο διατηρεί ρόλο-γέφυρα στην επόμενη δεκαετία |
Μερίδιο ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή |
Από 33% σήμερα σε 50% έως το 2035 |
Με αιχμή τα φωτοβολταϊκά, επιταχύνεται ο εξηλεκτρισμός |
Κλιματική τροχιά (1ο & μεσαίο σενάριο) |
Άνοδος θερμοκρασίας κατά 2,5°C έως 2,9°C |
Μεγάλη απόκλιση από τον στόχο του 1,5°C και το 2050 |











