Η χρήση ανακυκλωμένων πλαστικών στις συσκευασίες τροφίμων επεκτείνεται ταχύτατα, κυρίως ως ανταπόκριση στους στόχους της κυκλικής οικονομίας και στην πίεση για μείωση της παρθένας πλαστικής ύλης. Ωστόσο, η Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) δημοσίευσε φέτος το τεχνικό report Food safety implications of recycled plastics and alternative food contact materials (Food Safety and Quality Series, No. 35), στο οποίο επισημαίνει σοβαρά κενά στον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η ασφάλεια αυτών των υλικών πριν φτάσουν σε επαφή με τα τρόφιμα.
Το report εστιάζει στα food contact materials (FCMs) — μια κατηγορία που περιλαμβάνει συσκευασίες, δοχεία και εξοπλισμό επεξεργασίας που έρχεται σε άμεση επαφή με τρόφιμα — και αναλύει τους χημικούς κινδύνους που συνδέονται με ανακυκλωμένα πλαστικά, βιοπλαστικά και «έξυπνες» συσκευασίες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μετανάστευση χημικών ουσιών (chemical migration): κατά την ανακύκλωση, τα πλαστικά μπορεί να φέρουν ρύπους από προηγούμενες χρήσεις, αλλά και νέες ουσίες που δημιουργούνται κατά τη συλλογή, διαλογή ή επανεπεξεργασία. Οι ουσίες αυτές περιλαμβάνουν πρόσθετα, προϊόντα αποδόμησης και τυχαίες χημικές ενώσεις που συχνά δεν έχουν πλήρως χαρακτηριστεί πριν τα ανακυκλωμένα υλικά επανεισαχθούν στην τροφική αλυσίδα.
Ένα από τα κεντρικά ζητήματα που θέτει ο οργανισμός είναι οι μη-εκούσια προστιθέμενες ουσίες (non-intentionally added substances, NIAS): πρόκειται για προσμίξεις, υποπροϊόντα αντιδράσεων και αποικοδομητικά προϊόντα, που παραμένουν δύσκολο να εντοπιστούν και να αξιολογηθούν με τις υπάρχουσες αναλυτικές μεθόδους. Παράλληλα, το report επισημαίνει ως αναδυόμενη ανησυχία την παρουσία μικρο- και νανοπλαστικών στα τρόφιμα, η οποία περιπλέκει περαιτέρω τις ρυθμιστικές αποφάσεις.
Σημαντικό πρόβλημα εντοπίζεται και στην έλλειψη εναρμόνισης των κανονισμών σε διεθνές επίπεδο. Ενώ δικαιοδοσίες όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αναπτύξει πλαίσια αδειοδότησης διαδικασιών ανακύκλωσης, η πλειονότητα των χωρών λειτουργεί χωρίς εναρμονισμένες μεθόδους αξιολόγησης κινδύνου. Αυτή η κατακερματισμένη ρυθμιστική εικόνα δυσκολεύει τόσο τον έλεγχο όσο και την ανάπτυξη κοινών επιστημονικών προτύπων.
Το report απευθύνεται επίσης στις καινοτόμες κατηγορίες υλικών: τα βιοπλαστικά (bioplastics) και οι έξυπνες συσκευασίες (smart packaging) υπόσχονται βιωσιμότητα και βελτιωμένη λειτουργικότητα, αλλά εισάγουν νέους παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τις ιδιότητες των πρώτων υλών και τις χημικές ουσίες που προστίθενται στη διαδικασία παραγωγής τους.
Για την αντιμετώπιση αυτών των κενών, η FAO προτείνει τέσσερις βασικές κατευθύνσεις: κλείσιμο των κενών δεδομένων για τον εντοπισμό μεταναστευόντων ρύπων, ανάπτυξη ρεαλιστικών σεναρίων χημικής έκθεσης, ανάπτυξη συστημάτων ιχνηλασιμότητας και, κυρίως, εναρμόνιση των διεθνών ρυθμιστικών πλαισίων για τα ανακυκλωμένα FCMs και τα βιο-βασισμένα εναλλακτικά υλικά. Οι συγγραφείς εκφράζουν την προσδοκία ότι το report θα στηρίξει την ανάπτυξη διεθνούς καθοδήγησης στο πλαίσιο του Codex Alimentarius.
Στο βαθμό που η βιομηχανία συσκευασίας και οι μηχανικοί υλικών επεκτείνουν τη χρήση ανακυκλωμένων πολυμερών — όπως το rPET σε φιάλες, δίσκους και εύκαμπτες συσκευασίες — το report υπενθυμίζει ότι τα κέρδη βιωσιμότητας δεν πρέπει να επιτυγχάνονται σε βάρος της χημικής ασφάλειας. Η εξέλιξη των τεχνολογιών ανακύκλωσης πρέπει να συνοδεύεται από ισοδύναμη εξέλιξη των πλαισίων αξιολόγησης κινδύνου.
Το πλήρες κείμενο της έκθεσης: Food safety implications of recycled plastics and alternative food contact materials
