Η στοχευμένη πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων, σε συνδυασμό με τον εκσυγχρονισμό της συλλογής, της διαλογής, της ανακύκλωσης και της ενεργειακής αξιοποίησης των οργανικών υπολειμμάτων, δύναται να περιορίσει τις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά περισσότερους από 1,5 δισεκατομμύριο τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως έως το 2035. Το μέγεθος αυτής της περιβαλλοντικής ελάφρυνσης ισοδυναμεί με την απόσυρση του μισού παγκόσμιου στόλου επιβατικών αυτοκινήτων.

Το παραπάνω συμπέρασμα προκύπτει από την ειδική έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της Διάσκεψης COP31 στην Αττάλεια, κατόπιν σχετικού αιτήματος της τουρκικής προεδρίας. Κεντρικός στόχος της προεδρίας είναι να αναχαιτιστεί κατά τουλάχιστον 50% η αναμενόμενη αύξηση των αστικών στερεών αποβλήτων σε παγκόσμιο επίπεδο μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Πρόληψη από το στάδιο του σχεδιασμού

Σε ετήσια βάση, ο πλανήτης παράγει περίπου 2,6 δισ. τόνους αστικών στερεών απορριμμάτων. Η διαχείριση, η επεξεργασία και η καύση τους ευθύνονται για το 4% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και σχεδόν για το 20% των ανθρωπογενών εκπομπών μεθανίου. Ωστόσο, το πραγματικό κλιματικό κόστος είναι ακόμη υψηλότερο, αν συνυπολογιστεί η ενέργεια που δαπανάται για την παραγωγή αγαθών τα οποία καταλήγουν πρόωρα στα σκουπίδια.

Ενδεικτικά, σχεδόν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών εκπομπών CO₂ προέρχεται από τη βαριά βιομηχανία παραγωγής χάλυβα, τσιμέντου, αλουμινίου, χαρτιού και χημικών (συμπεριλαμβανομένων των πλαστικών). Ο επανασχεδιασμός κτιρίων, οχημάτων και συσκευασιών ώστε να απαιτούν λιγότερες πρώτες ύλες, να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και να επιδέχονται επισκευή ή κοινή χρήση, μπορεί να μειώσει τις εκπομπές κατά περίπου 700 εκατ. τόνους CO₂-eq ετησίως έως το 2035. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανακατασκευή του ουρανοξύστη Quay Quarter Tower στο Σίδνεϊ, όπου διατηρήθηκε πάνω από το 65% του υφιστάμενου σκελετού, αποτρέποντας την έκλυση 7.300 τόνων CO₂.

Αναβάθμιση των δικτύων συλλογής και της ανακύκλωσης

Η βελτίωση των δικτύων συλλογής και διαχωρισμού στην πηγή επιτρέπει την ανάκτηση πολύτιμων υλικών πριν οδηγηθούν σε ταφή, περιορίζοντας την ενεργοβόρο εξόρυξη και παραγωγή παρθένων πρώτων υλών. Ενώ μέταλλα όπως ο χάλυβας και το αλουμίνιο εμφανίζουν ήδη υψηλά ποσοστά επανάκτησης, ο τομέας των πλαστικών διαθέτει τεράστια περιθώρια βελτίωσης, με δυνατότητα διπλασιασμού της παγκόσμιας ανακύκλωσής τους έως το 2035.

Στη Σεούλ, για παράδειγμα, η υποχρεωτική χωριστή συλλογή των διαφανών φιαλών PET από τα νοικοκυριά εξασφαλίζει καθαρή πρώτη ύλη υψηλής ποιότητας, κατάλληλη για την παραγωγή ενδυμάτων και αξεσουάρ. Συνολικά, η ενίσχυση της αλυσίδας ανακύκλωσης εκτιμάται ότι μπορεί να εξοικονομήσει τουλάχιστον 400 εκατ. τόνους CO₂-eq τον χρόνο.

Καθαρή ενέργεια από οργανικά υπολείμματα

Για το κλάσμα των οργανικών αποβλήτων που δεν μπορεί να αποφευχθεί ή να ανακυκλωθεί οικονομικά, η ενεργειακή αξιοποίηση προσφέρει διπλό όφελος: αποτρέπει τις εκπομπές μεθανίου στους χώρους ταφής και ενισχύει την παραγωγή καυσίμων χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος. Αξιοποιώντας γεωργικά υπολείμματα, κτηνοτροφικά απόβλητα και οργανικά αστικά απορρίμματα, η παγκόσμια παραγωγή βιοαερίων μπορεί να τετραπλασιαστεί έως το 2035. Στην πόλη Ιντόρ της Ινδίας, μια πρότυπη μονάδα επεξεργάζεται καθημερινά 550 τόνους οργανικών αποβλήτων, παράγοντας βιομεθάνιο που κινεί περισσότερα από 400 αστικά λεωφορεία.

Πολιτικές προτεραιότητες και χρηματοδότηση

Όπως επισημαίνει ο εκτελεστικός διευθυντής του IEA, Fatih Birol, οι τεχνολογικές λύσεις είναι ήδη ώριμες και η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία μηδενικών αποβλήτων ενισχύει ταυτόχρονα την οικονομική ανταγωνιστικότητα και την κλιματική προστασία.

Καθώς οι ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με το επίπεδο υποδομών κάθε χώρας, ο Οργανισμός καλεί τις κυβερνήσεις:

1. Να αναπροσαρμόσουν τα οικονομικά κίνητρα και τους δείκτες απόδοσης υπέρ της αποδοτικής χρήσης των πόρων.

2. Να διασφαλίσουν σταθερή χρηματοδότηση για υποδομές συλλογής, ανακύκλωσης και παραγωγής βιοενέργειας.

3. Να επενδύσουν στην τεχνική κατάρτιση και τη διεθνή συνεργασία, δίνοντας προτεραιότητα στη διευκόλυνση της πρόσβασης των αναπτυσσόμενων οικονομιών σε επενδυτικά κεφάλαια.