Η Κομισιόν ενεργοποιεί διαδικασίες επί παραβάσει κατά της Αθήνας και άλλων 17 πρωτευουσών, καθώς παρήλθε η προθεσμία ενσωμάτωσης των κοινοτικών οδηγιών για την προστασία των καταναλωτών και την πράσινη μετάβαση.
Στο επίκεντρο αυστηρού ελέγχου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται η Ελλάδα, μαζί με ακόμα δεκαεπτά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξαιτίας της σημαντικής καθυστέρησης στην πλήρη μεταφορά και ενσωμάτωση του νέου θεσμικού πλαισίου για τον ενεργειακό διαμοιρασμό στο εθνικό τους δίκαιο. Η Κομισιόν προχώρησε στην αποστολή επίσημων προειδοποιητικών επιστολών, εγκαλώντας τις εθνικές κυβερνήσεις για το γεγονός ότι δεν έχουν κοινοποιήσει εγκαίρως τα απαραίτητα νομοθετικά μέτρα που κατοχυρώνουν το δικαίωμα των πολιτών στη συλλογική χρήση ενέργειας και τη θέσπιση των ανάλογων δικλίδων προστασίας για τους καταναλωτές.
Το μέτωπο των 18 χωρών και οι προθεσμίες
Η λίστα των κρατών που βρέθηκαν στο στόχαστρο των Βρυξελλών είναι ευρεία και περιλαμβάνει τόσο χώρες της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης όσο και ισχυρές οικονομίες του Βορρά. Συγκεκριμένα, εκτός από την Ελλάδα, προειδοποιητικές επιστολές έλαβαν το Βέλγιο, η Εσθονία, η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Κροατία, η Λετονία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Μάλτα, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Ρουμανία, η Σλοβενία, η Φινλανδία και η Σουηδία.
Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που είχε τεθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη-μέλη όφειλαν να έχουν ολοκληρώσει τις απαραίτητες νομοθετικές προσαρμογές για την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1711 έως τις 17 Ιουλίου 2026. Η συγκεκριμένη οδηγία εστιάζει στον εκσυγχρονισμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, θεσπίζοντας το πλαίσιο για τον διαμοιρασμό ενέργειας και εξασφαλίζοντας την ελεύθερη επιλογή προμηθευτή από τους καταναλωτές. Διευκρινίζεται ότι η κίνηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στρέφεται αυτή τη στιγμή αποκλειστικά κατά της παράλειψης κοινοποίησης των εθνικών μέτρων εφαρμογής και δεν συνιστά αξιολόγηση της ουσιαστικής ποιότητας των επιμέρους εθνικών ρυθμίσεων.
Τα επόμενα στάδια της νομικής διαδικασίας
Με την αποστολή των προειδοποιητικών επιστολών, τα 18 εγκαλούμενα κράτη-μέλη εισέρχονται επίσημα στο πρώτο στάδιο της διαδικασίας επί παραβάσει. Οι εθνικές αρχές διαθέτουν πλέον αυστηρή προθεσμία δύο μηνών προκειμένου να απαντήσουν στις Βρυξέλλες, να ολοκληρώσουν τις εκκρεμείς νομοθετικές διαδικασίες μεταφοράς στο εθνικό τους δίκαιο και να ενημερώσουν αναλυτικά την Επιτροπή.
Εάν οι απαντήσεις των κρατών δεν κριθούν ικανοποιητικές ή εάν η κωλυσιεργία συνεχιστεί, η Κομισιόν έχει τη δυνατότητα να περάσει στο δεύτερο στάδιο της διαδικασίας, αποστέλλοντας «αιτιολογημένη γνώμη». Πρόκειται για μια τελική προειδοποίηση πριν από την πιθανή προσφυγή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξέλιξη που εγκυμονεί τον κίνδυνο επιβολής βαρέων οικονομικών κυρώσεων και χρηματικών ποινών για τις χώρες που παρανομούν.
Τι προβλέπει το νέο πλαίσιο για τον διαμοιρασμό ενέργειας
Ο πυρήνας των νέων ρυθμίσεων εδράζεται στο άρθρο 15α της οδηγίας, το οποίο φιλοδοξεί να μετασχηματίσει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο παράγεται και καταναλώνεται η ηλεκτρική ενέργεια στην Ευρώπη. Βάσει των διατάξεων αυτών, νοικοκυριά, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), καθώς και δημόσιοι φορείς και τοπικές αρχές, αποκτούν το δικαίωμα να μοιράζονται ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ) την οποία είτε παράγουν οι ίδιοι (π.χ. μέσω φωτοβολταϊκών στη στέγη) είτε έχουν αποθηκεύσει σε συστήματα μπαταριών.
Ο διαμοιρασμός αυτός μπορεί να γίνεται με άλλους καταναλωτές που βρίσκονται εντός της ίδιας ζώνης προσφοράς ή σε μια πιο περιορισμένη γεωγραφική περιοχή, ανάλογα με τις ειδικότερες επιλογές και αποφάσεις που θα λάβει κάθε κράτος-μέλος κατά την ενσωμάτωση.
Στην πράξη, η ποσότητα της ηλεκτρικής ενέργειας που διαμοιράζεται αφαιρείται απευθείας από τη συνολική μετρούμενη κατανάλωση των συμμετεχόντων κατά τον υπολογισμό του ενεργειακού σκέλους των λογαριασμών τους από τους προμηθευτές. Αυτό μεταφράζεται σε άμεση και αισθητή μείωση του κόστους ρεύματος για τους καταναλωτές. Επιπλέον, για τη διευκόλυνση και τη διαχείριση αυτής της σύνθετης διαδικασίας, παρέχεται η δυνατότητα στους συμμετέχοντες να ορίζουν έναν τρίτο φορέα οργάνωσης του ενεργειακού διαμοιρασμού, ο οποίος αναλαμβάνει τα γραφειοκρατικά και τεχνικά καθήκοντα.
Ευρύτερες καθυστερήσεις στην πράσινη μετάβαση
Η δυστοκία στην υιοθέτηση των ευρωπαϊκών οδηγιών δεν περιορίζεται μόνο στον τομέα του ηλεκτρικού διαμοιρασμού. Σε μια παράλληλη εξέλιξη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε προειδοποιητικές επιστολές σε 26 από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ σχετικά με την αναδιατυπωμένη οδηγία για το υδρογόνο και τα αέρια απαλλαγμένα από εκπομπές άνθρακα.
Η συγκεκριμένη οδηγία, που αποτελεί βασικό πυλώνα για την απεξάρτηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τα ορυκτά καύσιμα, είχε ως καταληκτική προθεσμία ενσωμάτωσης την 5η Αυγούστου. Ωστόσο, η Ιταλία ήταν το μοναδικό κράτος-μέλος που κατάφερε να ανταποκριθεί εγκαίρως στις υποχρεώσεις του, αποκαλύπτοντας το εκτεταμένο νομοθετικό έλλειμμα που επικρατεί σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά την ταχύτητα υλοποίησης των στόχων της πράσινης μετάβασης.
