Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εγκαινίασε, πριν λίγες μέρες, το Παγκόσμιο Παρατηρητήριο για την Ανθεκτικότητα του Ενεργειακού Τομέα (Global Observatory on Energy Sector Resilience), έναν πρωτοποριακό κόμβο δεδομένων και ανάλυσης. Στόχος του είναι να βοηθήσει τις κυβερνήσεις και τη βιομηχανία παγκοσμίως να κατανοήσουν πού εκτίθενται οι ενεργειακές υποδομές σε κινδύνους —από φυσικές καταστροφές έως κακόβουλες επιθέσεις— και ποιες ενέργειες μπορούν να κάνουν για να περιορίσουν τον κίνδυνο διακοπών.
Το Παρατηρητήριο, το οποίο εγκαινιάστηκε προς στήριξη της Δέσμευσης Παγκόσμιας Ηλεκτροδότησης 35-by-35 (35-by-35 Global Electrification Pledge) της Προεδρίας της COP31, εστιάζει στην πρώτη του φάση στη σημασία της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς ο κόσμος στρέφεται προς την περαιτέρω εξηλεκtrοδότηση.
Από το 2022, ο IEA έχει καταγράψει περίπου 3.000 αναφερόμενες διακοπές ρεύματος που συνδέονται με ακραία καιρικά φαινόμενα και άλλους φυσικούς κινδύνους σε περισσότερες από 150 χώρες. Τα περιστατικά αυτά άφησαν προσωρινά χωρίς ρεύμα, κατά μέσο όρο, περίπου 190 εκατομμύρια καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως. Το Παρατηρητήριο θα επεκτείνει την παρακολούθηση των διαταραχών με την πάροδο του χρόνου, καλύπτοντας το σύνολο του ενεργειακού τομέα και παρέχοντας πιο λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα αίτια και τις επιπτώσεις κάθε μεμονωμένης διακοπής.
Πέρα από την καταγραφή των υφιστάμενων διαταραχών, το Παρατηρητήριο περιλαμβάνει επίσης έναν παγκόσμιο άτλαντα που χαρτογραφεί την έκθεση των ενεργειακών υποδομών σε πλημμύρες, τροπικούς κυκλώνες και καύσωνες. Σύμφωνα με την ανάλυση του IEA, περίπου το 30% των ηλεκτρικών περιουσιακών στοιχείων παγκοσμίως είναι εκτεθειμένο σε τροπικούς κυκλώνες ποικίλης έντασης, ενώ περίπου το 20% είναι εκτεθειμένο σε παρατεταμένες περιόδους ακραίας ζέστης. Πάνω από το 10% βρίσκεται σε περιοχές υψηλού κινδύνου πλημμύρας (πλημμυρικές πεδιάδες). Άλλοι κίνδυνοι μπορούν επίσης να διαταράξουν την ηλεκτροδοσία, όπως επισημαίνεται σε πρόσφατο σχολio του IEA σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης του κινδύνου πυρκαγιών από τα δίκτυα.
«Καθώς οι κίνδυνοι για τα ενεργειακά συστήματα πολλαπλασιάζονται –από τις κυβερνοαπειλές και τις κακόβουλες επιθέσεις έως τα ακραία καιρικά φαινόμενα– η ενίσχυση της ανθεκτικότητας αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα», δήλωσε η Λάουρα Κότσι (Laura Cozzi), Διευθύντρια Αειφορίας, Τεχνολογίας και Προοπτικών του IEA. «Το Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Ενεργειακής Ανθεκτικότητας παρέχει μια νέα, ολοκληρωμένη βάση τεκμηρίωσης για τη λήψη αποφάσεων και επενδύσεων στην ενεργειακή ανθεκτικότητα και ασφάλεια».
Για να βοηθήσει τις κυβερνήσεις και τη βιομηχανία να δράσουν απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους, το Παρατηρητήριο προσφέρει έναν κατάλογο μέτρων ανθεκτικότητας –περισσότερα από 130 με αυτήν την πρώτη κυκλοφορία– ο οποίος περιλαμβάνει μελέτες περίπτωσης (case studies) και βιβλιογραφικές αναφορές που καλύπτουν διαφορετικούς τύπους υποδομών και κινδύνων. Ο κατάλογος θα ενημερώνεται με την πάροδο του χρόνου και περιλαμβάνει μέτρα που κυμαίνονται από αλλαγές στη διακυβέρνηση και τον σχεδιασρισμό του συστήματος έως την ενίσχυση των φυσικών υποδομών, τις πρακτικές λειτουργίας και τη βελτιωμένη παρακολούθηση. Ορισμένα μέτρα μπορούν να αντιμετωπίσουν πολλαπλούς κινδύνους ταυτόχρονα, βελτιώνοντας παράλληλα τις καθημερινές λειτουργίες.
Το Παρατηρητήριο αποτελεί απάντηση στα αιτήματα που διατυπώθηκαν στην Υψηλού Επιπέδου Στρογγυλή Tράπεζα του IEA τον Οκτώβριο του 2025 με θέμα την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ενεργειακών υποδομών, όπου υπουργοί και λήπτες αποφάσεων υπογράμμισαν την ανάγκη για καλύτερα δεδομένα σχετικά με τις επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων και άλλων κινδύνων στα ενεργειακά συστήματα, καθώς και την ανάγκη για στενότερη συνεργασία εν όψει μελλοντικών διαταραχών.
Ως ένας ζωντανός πόρος, το Παρατηρητήριο θα συνεχίσει να εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου, με τον IEA να διευρύνει την κάλυψη των διαταραχών, των κινδύνων και των υποδομών, υποστηρίζοντας τις κυβερνήσεις και τη βιομηχανία προκειμένου να ιεραρχήσουν βασικές δράσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού τομέα.
