Σε τροχιά σημαντικών καθυστερήσεων και αβεβαιοτήτων κινείται η υλοποίηση του εμβληματικού έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης (Great Sea Interconnector – GSI), καθώς πληθαίνουν τα ανοιχτά μέτωπα που αφορούν τη χρηματοδοτική του δομή, τον μετοχικό έλεγχο αλλά και το τελικό του κόστος. Κατά τη διάρκεια της αυτεπάγγελτης εξέτασης του θέματος στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ενέργειας, αποκαλύφθηκε πως το ορόσημο ολοκλήρωσης της διασύνδεσης μετατίθεται πλέον για την 1η Ιανουαρίου 2031, από τις αρχές του 2030 που υπολογιζόταν αρχικά.

Παράλληλα, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) βρίσκεται στο «περίμενε» όσον αφορά την αποστολή διευκρινίσεων από την πλευρά του ΑΔΜΗΕ σχετικά με την εξαγορά του 66% των μετοχών της εταιρείας GSI από τη γαλλική Meridiam.

Κομβικά Ερωτήματα για το Ιδιοκτησιακό Καθεστώς και την Εθνική Ασφάλεια

Ο πρόεδρος της ΡΑΕΚ, κ. Πόλυς Λεμονάρης, ενημέρωσε τους βουλευτές ότι η επιστολή που στάλθηκε στον ΑΔΜΗΕ στα τέλη Αυγούστου 2026 δεν έχει λάβει ακόμα απάντηση. Μέχρι στιγμής, οι άδειες κυριότητας και διαχείρισης παραμένουν θεσμικά στον ΑΔΜΗΕ, χωρίς να έχει κατατεθεί κάποιο επίσημο αίτημα για τη μεταβίβασή τους.

Βασικές Επισημάνσεις ΡΑΕΚ:

1. Έλεγχος & Δικαιούχοι: Βάσει των τωρινών δεδομένων, ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί τον έλεγχο του καλωδίου, ενώ η ΡΑΕΚ διατηρεί λόγο για την ταυτοποίηση των πραγματικών δικαιούχων.

2. Διαχείριση από Ξένα Συμφέροντα: Επισημάνθηκε πως εάν η διαχείριση περάσει σε ξένο επενδυτή, η Κυπριακή Δημοκρατία θα διαθέτει περιορισμένο βαθμό παρέμβασης.

3. Ρήτρες Εθνικής Ασφάλειας: Η ΡΑΕΚ έχει το δικαίωμα να επιβάλει περιοριστικούς όρους εφόσον εγερθούν και τεκμηριωθούν ζητήματα που άπτονται της εθνικής ασφάλειας.

4. Γαλλική Meridiam: Επιβεβαιώθηκε η εξαγορά του πλειοψηφικού πακέτου της GSI από τον γαλλικό όμιλο, χωρίς ωστόσο να έχει δημοσιοποιηθεί το τίμημα της συναλλαγής.

Παράλληλα, η ΡΑΕΚ βρίσκεται στη διαδικασία ελέγχου της πληρότητας του φακέλου για το δεύτερο σκέλος της διασύνδεσης (Κύπρος–Ισραήλ), το οποίο θα αξιολογηθεί σε συνεργασία με τη ρυθμιστική αρχή του Ισραήλ.

Πρόοδος Εργασιών, Μελέτες Βυθού και Χρηματοοικονομικά Δεδομένα

Όσον αφορά την τεχνική εξέλιξη του τμήματος Κρήτης–Κύπρου, έχουν τοποθετηθεί έως τώρα 280 χιλιόμετρα καλωδίου από τα 900 χιλιόμετρα του συνολικού μήκους, ενώ επιπλέον 232 χιλιόμετρα έχουν κατασκευαστεί και αναμένουν πόντιση. Ωστόσο, εκκρεμεί ακόμα το 40% των θαλάσσιων ερευνών, η ολοκλήρωση των οποίων υπολογίζεται ότι θα διαρκέσει περίπου έξι μήνες.

Παράμετρος Έργου	Υφιστάμενη Κατάσταση / Πρόβλεψη
Εκτιμώμενος Προϋπολογισμός	1,9 δισ. € (θεωρείται ήδη ανεπαρκής)
Ευρωπαϊκή Επιχορήγηση	657 εκατ. € (το μεγαλύτερο κονδύλιο της ΕΕ για ηλεκτρικό καλώδιο)
Κατανομή Κόστους Κατασκευής	Κύπρος 63% (749 εκατ. €) / Ελλάδα 37% (440 εκατ. €)
Λειτουργικά Έξοδα (Ετησίως)	2 εκατ. € έως την πόντιση / 15,5 εκατ. € κατά τη λειτουργία (50%-50%)
Εγκεκριμένη Δαπάνη 2025	82 εκατ. € (από αρχικό αίτημα 302 εκατ. € του ΑΔΜΗΕ)
Απόδοση Επένδυσης (WACC)	8,3% για 7 έτη και 4,6% για επιπλέον 17 έτη

Ο κ. Λεμονάρης υπογράμμισε ότι ο αρχικός προϋπολογισμός των 1,9 δισ. ευρώ ενδέχεται να αυξηθεί, καθώς η ολοκλήρωση των υποθαλάσσιων μελετών μπορεί να επιβάλει αλλαγές στην όδευση. Ξεκαθάρισε, πάντως, ότι η κυπριακή πλευρά δεν πρόκειται να επιβαρυνθεί οικονομικά στην περίπτωση που διαπιστωθούν απρόβλεπτες δυσκολίες στον βυθό.

Σφοδρές Αντιδράσεις και Προβληματισμός από τα Πολιτικά Κόμματα

Οι δηλώσεις του προέδρου της ΡΑΕΚ προκάλεσαν έντονες συζητήσεις μεταξύ των μελών της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής:

1. ΑΚΕΛ (Στέφανος Στεφάνου): Εξέφρασε έντονη ανησυχία για το αν το έργο θα αποβεί τελικά βιώσιμο και φθηνότερο για τους καταναλωτές. Στάθηκε στο ενδεχόμενο να κληθεί η Κύπρος να καταβάλει εκατοντάδες εκατομμύρια χωρίς το έργο να ολοκληρωθεί, ενώ τόνισε την ανάγκη διασφάλισης των κυριαρχικών δικαιωμάτων και του ελέγχου της υποδομής, ιδιαίτερα μετά τη διακοπή των βυθομετρήσεων λόγω της τουρκικής παρεμβολής στην Κάσο.

2. ΔΗΚΟ (Αδάμος Ασπρής): Χαρακτήρισε τη διασύνδεση ως έργο μείζονος στρατηγικής σημασίας για την Κύπρο και τους συμμάχους της (ΗΠΑ, Ισραήλ). Σημείωσε ότι το τελικό κόστος δεν μπορεί να προεξοφληθεί με πρόχειρους υπολογισμούς και πρότεινε την ενεργή ανάληψη μέρους του οικονομικού και γεωπολιτικού ρίσκου από τους διεθνείς εταίρους.

3. Άλμα – Πολίτες για την Κύπρο (Ειρήνη Χαραλαμπίδου): Άσκησε κριτική για την έλλειψη ενημέρωσης από τον ΑΔΜΗΕ και εξέφρασε αμφιβολίες για τη σκοπιμότητα των υποθαλάσσιων διασυνδέσεων, σημειώνοντας ότι στην Ευρώπη θεωρούνται συχνά οικονομικά ασύμφορες. Ζήτησε να υπάρξει απόδοση πολιτικών ευθυνών για τις αποφάσεις που επιβαρύνουν τους πολίτες.

4. Άμεση Δημοκρατία (Γιάννης Λαούρης): Έκανε λόγο για απαράδεκτη ασάφεια γύρω από μια επένδυση δισεκατομμυρίων. Ζήτησε την πλήρη διαφάνεια των στοιχείων προς την κοινωνία και πρότεινε ακόμη και τη διενέργεια δημοψηφίσματος, προκειμένου οι ίδιοι οι πολίτες να αποφασίσουν για το μέλλον της επένδυσης.