Η ελληνική αγορά ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες, έντονες πιέσεις, καθώς τα στοιχεία του Οκτωβρίου επιβεβαιώνουν ότι η χώρα μας καταγράφει την υψηλότερη αύξηση τιμών στο φυσικό αέριο σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ταυτόχρονα διατηρείται σε υψηλά επίπεδα και η επιβάρυνση στον τομέα του ηλεκτρικού ρεύματος. Σύμφωνα με τη μηνιαία έκθεση του δείκτη HEPI (Household Energy Price Index), τα ελληνικά νοικοκυριά καλούνται να διαχειριστούν ένα ιδιαίτερα βαρύ ενεργειακό κόστος, το οποίο απειλεί ευθέως το διαθέσιμο εισόδημά τους και γεννά έντονο προβληματισμό ενόψει της χειμερινής περιόδου.
Πρωταθλήτρια Ευρώπης η Ελλάδα στο φυσικό αέριο με άλμα 15%
Στην κορυφή του ευρωπαϊκού πίνακα των ανατιμήσεων βρέθηκε η Αθήνα όσον αφορά το φυσικό αέριο για οικιακή χρήση. Ειδικότερα, μέσα σε διάστημα μόλις ενός μήνα, οι τιμές κατέγραψαν άλμα της τάξης του 15% σε μηνιαία βάση, επίδοση που αποτελεί τη μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η εξέλιξη αυτή αποδεικνύει την ιδιαίτερη ευπάθεια της εγχώριας αγοράς στις διεθνείς διακυμάνσεις και στις τιμολογιακές πολιτικές των προμηθευτών. Το καθαρό ενεργειακό κόστος, δηλαδή η τιμή του ίδιου του καυσίμου προ φόρων και τελών, εμφανίζει αυξητική τάση, φτάνοντας πλέον να αντιπροσωπεύει περίπου το 54% της συνολικής τελικής τιμής για τον καταναλωτή, από το 49% που βρισκόταν την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Το υπόλοιπο σκέλος του λογαριασμού επιβαρύνεται από ρυθμιζόμενες χρεώσεις, τέλη δικτύου και τους ισχύοντες φόρους, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
Στην τρίτη θέση των αυξήσεων το ηλεκτρικό ρεύμα
Πέρα από το φυσικό αέριο, η κατάσταση παραμένει τεταμένη και στην αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία του δείκτη HEPI, η Ελλάδα κατατάσσεται στην τρίτη θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης όσον αφορά τις αυξήσεις στα τιμολόγια του ηλεκτρικού ρεύματος για τον μήνα Οκτώβριο.
Αντίστοιχες τάσεις παρατηρούνται και στη δομή του λογαριασμού του ηλεκτρισμού, όπου το καθαρό κόστος ενέργειας διευρύνεται, αντιπροσωπευτικό στοιχείο της διεθνούς αστάθειας αλλά και των εγχώριων στρεβλώσεων στην αγορά χονδρικής και προμήθειας. Συγκεκριμένα, το μερίδιο του ενεργειακού κόστους στο ρεύμα ενισχύθηκε από το 50% τον Οκτώβριο του περασμένου έτους σε 55% φέτος, αυξάνοντας την εξάρτηση του τελικού λογαριασμού από τις διακυμάνσεις του χρηματιστηρίου ενέργειας.
Οι δομικές αιτίες της κρίσης και το ευρύτερο ενεργειακό περιβάλλον
Η νέα αυτή έξαρση των τιμών δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά συνδέεται άμεσα με μια σειρά από ευρύτερους παράγοντες που επηρεάζουν ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο:
-
Γεωπολιτική αβεβαιότητα: Οι συνεχείς τριβές και οι κίνδυνοι ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, καθώς και οι συνεχιζόμενες πιθανές αλλαγές στην ενεργειακή στρατηγική βασικών διεθνών παικτών (όπως οι ΗΠΑ), προκαλούν έντονη μεταβλητότητα στα διεθνή χρηματιστήρια ενέργειας (όπως το ευρωπαϊκό συμβόλαιο TTF).
-
Ζήτηση και αποθέματα: Παρά τις εποχικές διακυμάνσεις και τις κατά περιόδους διορθώσεις, η πίεση για την αναπλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου διατηρεί τις τιμές σε επίπεδα υψηλότερα από τον ιστορικό μέσο όρο.
-
Δομή της αγοράς: Στην Ελλάδα, οι μικρές διασυνδέσεις, τα χαρακτηριστικά της λιανικής αγοράς και η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα καθιστούν τους καταναλωτές πιο ευάλωτους σε εξDωγενείς πιό πολυετείς κλυδωνισμούς.
Επιπτώσεις στη βιομηχανία και στην ευρύτερη οικονομία
Το αυξημένο ενεργειακό κόστος δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα νοικοκυριά, αλλά επεκτείνεται δραματικά και στον παραγωγικό ιστό της χώρας. Πρόσφατες αναλύσεις δείχνουν ότι η Ελλάδα καταγράφει μία από τις λιγότερο ευνοϊκές επιδόσεις στην Ευρώπη όσον αφορά το κόστος ενέργειας για τη βιομηχανία.
Πολυάριθμες ελληνικές επιχειρήσεις δηλώνουν διστακτικές ή αναβάλλουν επενδυτικά σχέδια λόγω του απρόβλεπτου ενεργειακού τοπίου. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο χαμηλότερης ανταγωνιστικότητας, περιορισμένης ανάπτυξης και κινδύνου μετάθεσης του βάρους στην ευρύτερη οικονομία.
Συμπέρασμα και προοπτικές
Η πρωτιά της Ελλάδας στις αυξήσεις του φυσικού αερίου και η υψηλή θέση στις τιμές του ρεύματος καταδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις θωράκισης. Ενώ οι αναλυτές παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις στους διεθνείς δείκτες ενόψει ενός απαιτητικού χειμώνα, η ανάγκη για ουσιαστική στήριξη των καταναλωτών, επιτάχυνση των εγχώριων ΑΠΕ με ταυτόχρονη ενίσχυση της αποθήκευσης και εξορθολογισμό της λειτουργίας της χονδρικής αγοράς καθίσταται πιο επίκαιρη από ποτέ.
