Σε μια κίνηση που χαμηλώνει τους τόνους στην Ανατολική Μεσογείο, η Τουρκία δηλώνει πλέον ότι δεν προβάλλει αντιρρήσεις στην υλοποίηση του Great Sea Interconnector (GSI), της πολυαναμενόμενης ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Τη θέση αυτή διατύπωσε ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο συζητήσεων για το γεωπολιτικό και ενεργειακό τοπίο της περιοχής. Ωστόσο, η συναίνεση αυτή συνοδεύεται από «ψιλά γράμματα», καθώς η Άγκυρα θέτει σαφείς όρους που σχετίζονται άμεσα με τις θαλάσσιες έρευνες και τη διαφάνεια των κινήσεων.
Η Στάση του Χακάν Φιντάν και οι Όροι για τις Έρευνες
Απαντώντας σε ερώτηση της εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ» στις Βρυξέλλες, ο Χακάν Φιντάν ξεκαθάρισε ότι η τουρκική πλευρά δεν αντιτίθεται καθαυτό στο ενεργειακό καλώδιο. Παράλληλα, όμως, υπογράμμισε την απαίτηση για αυστηρή τήρηση του υφιστάμενου status quo. Σύμφωνα με τον Τούρκο Υπουργό, η Άγκυρα δεν επιζητά την κλιμάκωση, αλλά απαιτεί επίσημη, έγγραφη ενημέρωση και γνωστοποίηση των ακριβών συντεταγμένων κάθε φορά που ένα ερευνητικό πλοίο δραστηριοποιείται στην περιοχή για τις ανάγκες του έργου.
Όπως επισημαίνεται από αναλυτές, η απαίτηση αυτή για γραπτή ειδοποίηση –αντί απλών προφορικών επαφών– στοχεύει στο να αποτρέψει τη δημιουργία τετελεσμένων, δίχως ωστόσο να μπλοκάρει εκ των προτέρων τις τεχνικές εργασίες βυθού. Στο πλαίσιο αυτό, η Άγκυρα συνεχίζει να προωθεί τη δική της εναλλακτική πρόταση για την ενεργειακή και υδατική τροφοδοσία της Κύπρου απευθείας από την τουρκική ηπειρωτική οδό, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια λύση θα μπορούσε να αποβεί επωφελής για όλους τους κατοίκους του νησιού.
Το Διπλωματικό Παρασκήνιο και η Ελληνική Απάντηση
Από την πλευρά της, η ελληνική κυβέρνηση, δια στόματος του Υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, διατηρεί σταθερή τη γραμμή της: η αποκλειστική αδειοδοτική αρμοδιότητα και ο σχεδιασμός των ερευνών ανήκουν αποκλειστικά στην Αθήνα, στη βάση του διεθνούς δικαίου. Ωστόσο, στο πεδίο της τεχνικής υλοποίησης, εξετάζεται μια προσεκτικά σχεδιασμένη φόρμουλα. Σύμφωνα με πληροφορίες, η ανάδοχος γαλλική εταιρεία Nexans προγραμματίζει να υποβάλει τα απαραίτητα τεχνικά αιτήματα, ενώ το ερευνητικό σκάφος Abeille Marengo ετοιμάζεται να αναλάβει τις εργασίες βυθού ανατολικά της Κάσου.
Κομβικό σημείο για την πρόοδο του έργου αποτελεί η έκδοση της ελληνικής NAVTEX, η οποία αναμένεται να δρομολογηθεί άμεσα. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται προϋπόθεση-κλειδί, όχι μόνο για την ομαλή διεξαγωγή των βυθομετρικών ερευνών, αλλά και για την εκταμίευση της πρώτης οικονομικής δόσης ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ από την Κυπριακή Δημοκρατία, δίνοντας νέα πνοή στα χρονοδιαγράμματα.
Το Προηγούμενο του EMC και οι Προκλήσεις
Η όλη διαδικασία πατά πάνω σε πρόσφατα θεσμικά δεδικασμένα της περιοχής, όπως το τηλεπικοινωνιακό έργο East to Med Data Corridor (EMC), όπου οι έρευνες του πλοίου Kobi Ruegg νοτιοανατολικά της Κρήτης και της Ρόδου πραγματοποιήθηκαν ομαλά υπό ελληνική NAVTEX. Αυτό αποδεικνύει ότι τα έργα κρίσιμης υποδομής μπορούν να προχωρήσουν, αρκεί να υπάρχει ισορροπία μεταξύ της αποφασιστικότητας της Αθήνας και της αποφυγής περιττών εντάσεων.
Παρά τη μείωση της ρητορικής έντασης από την πλευρά του Φιντάν, οι προκλήσεις παραμένουν. Η ελληνική διπλωματία καλείται να διαχειριστεί τις έγγραφες γνωστοποιήσεις με τρόπο που να μην αφήνει περιθώρια δημιουργίας εθιμικών προηγουμένων ή αναγνώρισης αβάσιμων τουρκικών αξιώσεων επί της υφαλοκρηπίδας. Η ισορροπία είναι λεπτή, αλλά το «πράσινο φως» για τον GSI φαίνεται πλέον πιο ορατό από ποτέ, φέρνοντας την Ελλάδα και την Κύπρο ένα βήμα πιο κοντά στην ενεργειακή τους θωράκιση.
