Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέλεξε 77 ευρωπαϊκά έργα τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών για να λάβουν χρηματοδοτική στήριξη ύψους 3,4 δισ. ευρώ στο πλαίσιο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του Ταμείου Καινοτομίας, η οποία δρομολογήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025. Με την επανεπένδυση των εσόδων από το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ) σε καινοτόμες τεχνολογίες απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, τα έργα αυτά θα ενισχύσουν τη βιομηχανική υπεροχή και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης στους εν λόγω τομείς και θα συμβάλουν στην καθαρή μετάβαση, την ενεργειακή ανεξαρτησία και την ασφάλεια.
Σε 23 χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, τα επιλεγμένα έργα αντιπροσωπεύουν ένα ευρύ φάσμα τομέων, εφαρμογών και τεχνολογιών σε διαφορετικές κλίμακες. Περιλαμβάνει τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την καινοτόμο αποθήκευση ενέργειας, την παραγωγή καθαρής τεχνολογίας, την κινητικότητα μηδενικών καθαρών εκπομπών, την επεξεργασία και ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών, τα προηγμένα εναλλακτικά καύσιμα και τη βιομηχανική διαχείριση του άνθρακα. Για πρώτη φορά, ο κατάλογος περιλαμβάνει ένα μικρό σπονδυλωτό έργο πυρηνικού αντιδραστήρα και ένα έργο άμεσης δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στον αέρα (DACCS). Όλα περιλαμβάνουν επίσης 6 έργα κρίσιμων πρώτων υλών (CRM), τα οποία θα τροφοδοτήσουν τις προτεραιότητες πολιτικής της πράξης για τη βιομηχανία των μηδενικών καθαρών εκπομπών (NZIA) και του σχεδίου δράσης RESourceEU, ενισχύοντας τις αλυσίδες εφοδιασμού για εφαρμογές καθαρής τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των μόνιμων μαγνητών και των συσσωρευτών σπάνιων γαιών.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα 77 έργα έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν σημαντικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, αποφεύγοντας το ισοδύναμο περίπου 290 εκατομμυρίων τόνων κατά την πρώτη δεκαετία λειτουργίας τους. Αυτό αντιστοιχεί σε μια κατά προσέγγιση μείωση ενός τόνου CO2 ανά δευτερόλεπτο για μια δεκαετία. Η μείωση αυτή και οι αλυσιδωτές επιπτώσεις των καινοτομιών σε άλλους τομείς θα συμβάλουν σημαντικά στην επίτευξη του στόχου της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.
Επιλεγμένα έργα
Η πρόσκληση υποστηρίζει έργα σε πέντε διαφορετικά θέματα: γενική απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές για έργα μεγάλης, μεσαίας και μικρής κλίμακας, παραγωγή καθαρής τεχνολογίας και πιλοτικά έργα. Και τα πέντε θέματα υπερκαλύφθηκαν, γεγονός που καταδεικνύει την ισχυρή ετοιμότητα της βιομηχανίας να προωθήσει τις καθαρές τεχνολογίες στην Ευρώπη.
⇒ Μεγάλης κλίμακας: Επιλέχθηκαν 12 έργα, για τα οποία ζητήθηκαν περίπου 1,58 δισ. ευρώ. Αυτό περιλαμβάνει έργα που επικεντρώνονται σε προηγμένα καύσιμα απαλλαγμένα από ανθρακούχες εκπομπές, στη βιομηχανική διαχείριση του άνθρακα, στις χημικές ουσίες, στον σίδηρο και τον χάλυβα, στις αεροπορικές μεταφορές και σε ένα στρατηγικό έργο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες.
⇒ Μεσαία κλίμακα: Επιλέχθηκαν 17 έργα, για τα οποία ζητήθηκαν περίπου 458 εκατ. ευρώ. Αυτό περιλαμβάνει έργα που αφορούν χημικά προϊόντα, διυλιστήρια, θαλάσσιες μεταφορές, ενδοημερήσια αποθήκευση, γυαλί, κεραμικά και δομικά υλικά, τσιμέντο και ασβέστη, βιοενέργεια, σίδηρο και χάλυβα και υδρογόνο.
⇒ Μικρής κλίμακας: Επιλέχθηκαν 20 έργα, για τα οποία ζητήθηκαν περίπου 124 εκατ. ευρώ. Αυτό περιλαμβάνει έργα από τους ακόλουθους τομείς: ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών, ναυτιλία, χαρτοπολτός και χαρτί, ωκεάνια ενέργεια, κτίρια, διυλιστήρια, χημικά προϊόντα, υδρογόνο, προηγμένα εναλλακτικά καύσιμα και ενδοημερήσια ηλεκτρική ενέργεια.
⇒ Παραγωγή καθαρής τεχνολογίας: Επιλέχθηκαν 12 έργα, για τα οποία ζητήθηκαν σχεδόν 895 εκατ. ευρώ. Αυτό περιλαμβάνει έργα που ασχολούνται με την κατασκευή εξαρτημάτων καθαρής τεχνολογίας, όπως αντλίες θερμότητας, ηλιακοί συλλέκτες, ηλεκτρολυτικές κυψέλες και μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων. Διαθέτει επίσης μια εγκατάσταση που παράγει μαγνήτες σπάνιων γαιών.
⇒ Πιλότοι: Επιλέχθηκαν 16 έργα, για τα οποία ζητήθηκαν περίπου 394 εκατ. ευρώ. Αυτό περιλαμβάνει έργα που επικεντρώνονται στην αεροπορία, την αιολική ενέργεια, την ωκεάνια ενέργεια και τη ναυτιλία, την πυρηνική ενέργεια, την DACCS, το υδρογόνο, τις χημικές ουσίες, το υδρογόνο και τα διυλιστήρια.
⇒ 84 επιπλέον έργα πέρασαν επιτυχώς την αξιολόγηση της πρόσκλησης, αλλά δεν έλαβαν χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό. Τα εν λόγω έργα, μαζί με τα 77 επιτυχημένα, θα επωφεληθούν από το σήμα ποιότητας της σφραγίδας STEP, το οποίο διευκολύνει τη χρηματοδότηση από άλλες ιδιωτικές και δημόσιες πηγές.
⇒ 160 προτάσεις δεν είναι αποδέκτες επιχορηγήσεων, αλλά παραμένουν επιλέξιμες για βοήθεια για την ανάπτυξη έργων (PDA). Το PDA συμβάλλει στην προώθηση της ωριμότητας των έργων μέσω υψηλής ποιότητας τεχνικής και χρηματοδοτικής συμβουλευτικής στήριξης που παρέχεται από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ).
Επόμενα βήματα
Οι φορείς υλοποίησης των επιλεγμένων έργων κλήθηκαν να ξεκινήσουν την προετοιμασία συμφωνιών επιχορήγησης με τον Ευρωπαϊκό Εκτελεστικό Οργανισμό για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA). Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, η Επιτροπή και οι φορείς υλοποίησης έργων θα οριστικοποιήσουν τη σύμβαση χρηματοδότησης, επιβεβαιώνοντας τον προϋπολογισμό, το χρονοδιάγραμμα, τα τεχνικά και οικονομικά παραδοτέα και τις νομικές ευθύνες. Τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας θα ανακοινωθούν το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Η Επιτροπή ετοιμάζεται να δρομολογήσει τον επόμενο γύρο προσκλήσεων υποβολής προτάσεων του Ταμείου Καινοτομίας στις αρχές Δεκεμβρίου 2026. Αυτό θα περιλαμβάνει ένα θέμα παραγωγής καθαρών τεχνολογιών ύψους 1 δισ. ευρώ, για τη στήριξη της ελαχιστοποίησης των κινδύνων των αλυσίδων εφοδιασμού σύμφωνα με το σχέδιο δράσης RESourceEU.
Ιστορικό
Αξιοποιώντας εκτιμώμενα έσοδα ύψους 40 δισ. ευρώ από το ΣΕΔΕ της ΕΕ κατά την περίοδο 2020-2030, το Ταμείο Καινοτομίας αποσκοπεί στην προώθηση επενδύσεων σε τεχνολογίες αιχμής χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και μηδενικών καθαρών εκπομπών για τη στήριξη της μετάβασης της Ευρώπης στην κλιματική ουδετερότητα.
Η πρόσκληση υποβολής προτάσεων για τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών προσέλκυσε 358 αιτήσεις, ζητώντας συνολική επιχορήγηση ύψους 17,5 δισ. ευρώ, ποσό που υπερβαίνει τον διαθέσιμο προϋπολογισμό των 2,9 δισ. ευρώ. Τα αποτελέσματα αυτά φέρνουν το πλήρες χαρτοφυλάκιο του Ταμείου Καινοτομίας σε περίπου 320 έργα, με σχεδόν 17 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις που δεσμεύτηκαν. Το ευρύ ενδιαφέρον για τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων επιβεβαιώνει την ωριμότητα του ευρωπαϊκού τομέα τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών και την ισχυρή δέσμευσή του για απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, σύμφωνα με τη συμφωνία για καθαρή βιομηχανία.
Όλα τα βραβευμένα έργα επιλέγονται μέσω αξιολόγησης από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα και επισημαίνονται με βάση τα ακόλουθα κριτήρια: δυνατότητα μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, βαθμός καινοτομίας, ωριμότητα του έργου, δυνατότητα αναπαραγωγής και οικονομική αποδοτικότητα.
Το 2025 η Επιτροπή δρομολόγησε επίσης την πρώτη δημοπρασία βιομηχανικής θερμότητας και την τρίτη δημοπρασία υδρογόνου στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Υδρογόνου, η οποία αποτελεί επίσης μέρος του Ταμείου Καινοτομίας. Οι συμφωνίες επιχορήγησης και για τις δύο δημοπρασίες αναμένεται να υπογραφούν πριν από το τέλος του 2026.
