Μια πολυετής, συμμετοχική διαδρομή στη Λήμνο, που γεφυρώνει την αγροτική πολιτιστική κληρονομιά του νησιού με τη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη, την περιβαλλοντική προστασία και την ενδυνάμωση της κοινότητας, αναγνωρίζεται πλέον επίσημα σε εθνικό επίπεδο.
Με τίτλο «Ανάδειξη και διαφύλαξη των πολιτιστικών αξιών του αγροτικού χώρου της Λήμνου» αναδεικνύεται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς η Καλή Πρακτική που ανέπτυξε το MedINA στη Λήμνο. Αξίζει να σημειωθεί πως πρόκειται για την πρώτη εγγραφή Καλής Πρακτικής στο Εθνικό Ευρετήριο, προάγοντας την ουσιαστική σύνδεση πολιτισμού, περιβάλλοντος και κοινότητας.
Η πρωτοβουλία αυτή ξεκίνησε το 2018 με το έργο Terra Lemnia και σταδιακά εξελίχθηκε σε ένα αυτοτελές, διαρκώς εμπλουτιζόμενο πλαίσιο δράσης, σε στενή συνεργασία με τη λημνιακή κοινότητα. Η Καλή Πρακτική διαρθρώνεται σε τρεις αλληλένδετους άξονες που ενώνουν την έρευνα, τη γνώση και τη δράση σε έναν δυναμικό, ανατροφοδοτούμενο κύκλο διάδρασης και μάθησης.
Η ανάδειξη και διαφύλαξη στηρίχθηκαν στη συστηματική τεκμηρίωση (επιτόπια έρευνα, συνεντεύξεις, συλλογή προφορικών μαρτυριών και οπτικοακουστικών τεκμηρίων) με τη συμμετοχή κατοίκων και τοπικών φορέων. Το υλικό αυτό δημοσιοποιήθηκε μέσω έντυπων και ψηφιακών εκδόσεων, ενώ η γνώση μεταδόθηκε επίσης μέσω εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων με βιωματικό και διαγενεακό χαρακτήρα. Η τεκμηρίωση οδήγησε και στην εγγραφή τριών στοιχείων στο Εθνικό Ευρετήριο –Η τέχνη της παρασκευής του τυριού Μελίπαστο στη Λήμνο, Οι Μάντρες της Λήμνου και Η Αμπελοοινική Παράδοση της Λήμνου-, ενισχύοντας την αναγνώριση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.
Παράλληλα, η αξιοποίηση στοχεύει στην προστασία του μοναδικού αγροτικού τοπίου, στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας και συμπληρωματικού εισοδήματος για τους παραγωγούς και στην ενίσχυση της τοπικής ταυτότητας. Οι δράσεις περιλάμβαναν την αναγνώριση και επιβράβευση καλών καλλιεργητικών πρακτικών μέσω της πιστοποίησης Terra Vita, την ανάπτυξη οικοτεχνικών προϊόντων και γαστρονομικών τουριστικών εμπειριών, την προβολή της τοπικής παραγωγής σε εκθέσεις τροφίμων και τουρισμού, τη θεσμική κατοχύρωση τοπικών ποικιλιών και αυτόχθονων φυλών με την εγγραφή τους στους εθνικούς καταλόγους, καθώς και τον συμμετοχικό σχεδιασμό αγροδιατροφικών διαδρομών και τη δημιουργία κοινοτικής τράπεζας σπόρων.
Στον πυρήνα της προσέγγισης βρίσκεται η ενδυνάμωση και συμμετοχή, με ενεργή εμπλοκή της κοινότητας, συνεργασία μεταξύ φορέων και ανάπτυξη συλλογικών πρωτοβουλιών που ενισχύουν την ανταλλαγή γνώσης, τη μάθηση και τον διάλογο. Η υλοποίηση βασίζεται σε ευρεία συνεργασία με τοπικούς φορείς, καθώς και με επιστήμονες, ερευνητές και φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενισχύοντας τη συνδιαμόρφωση των δράσεων. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύχθηκαν και δομές συνεργασίας, όπως το δίκτυο διατηρητών τοπικών ποικιλιών, ως παραδείγματα συλλογικής κινητοποίησης και δικτύωσης.
Η τροφή ζωντανεύει τον πολιτισμό μας και αποτελεί συνδετικό κρίκο με τον τόπο μας. Η εμπειρία της Λήμνου καταδεικνύει ότι η ζωντανή κληρονομιά μπορεί να διαφυλαχθεί και να αξιοποιηθεί όταν στηρίζεται σε σταθερή οργάνωση, μακροχρόνια δέσμευση και ενεργό ρόλο των ίδιων των ανθρώπων που τη φέρουν. Ταυτόχρονα, συγκροτεί ένα λειτουργικό πρότυπο, ικανό να αξιοποιηθεί και σε άλλες περιοχές, με προσαρμογή στις ιδιαίτερες ανάγκες και τα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, και μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την υποβολή δελτίων Καλής Πρακτικής από άλλους φορείς.
