fronius
Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης παρουσιάζει διαχρονικά χαμηλά ποσοστά σύγκλισης ως προς τις υπόλοιπες Περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αλλά και σε εθνικό επίπεδο, η Περιφέρεια χαρακτηρίζεται ως «βραδυπορούσα», με χαμηλούς ρυθμούς αύξησης της απασχόλησης ως προς τη χώρα.
Όμως, η Περιφέρεια κατέχει κομβική γεωγραφική θέση. Διαθέτει σημαντικές προοπτικές στους τομείς της ενέργειας καθώς και του διαμετακομιστικού εμπορίου, του τουρισμού και της τόνωσης του εξαγωγικού προσανατολισμού της. Επιπλέον, διαθέτει ένα πλούσιο φυσικό περιβάλλον, ένα σημαντικό πολιτιστικό απόθεμα και ένα δυναμικό αξιόλογων τοπίων.  
Προτεραιότητες του ΠΧΠ Αν. Μακεδονίας – Θράκης
  1. Η ενίσχυση της θέσης και του ρόλου της Περιφέρειας στον διεθνή, ευρωπαϊκό και εθνικό χώρο στα πλαίσια πολιτικών εδαφικής συνοχής για την ολοκληρωμένη, ισόρροπη και διαρκή ανάπτυξη.
  2. Η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και η διασφάλιση διατηρήσιμης οικονομικής ευημερίας.
  3. Η ενίσχυση της εδαφικής συνοχής σε ενδοπεριφερειακό επίπεδο, μέσω της συγκρότησης βιώσιμων αναπτυξιακών ενοτήτων και της ισόρροπης και αλληλοσυμπληρούμενης κατανομής των παραγωγικών δραστηριοτήτων στον χώρο.
  4. Η συνετή και αποτελεσματική διαχείριση των πόρων, συμπεριλαμβανομένου του εδαφικού πόρου, προωθώντας την ενίσχυση των μεταξύ τους συνεργιών, την ανακύκλωση και την επανάχρηση τόσο στην παραγωγική διαδικασία όσο και στην οικιστική ανάπτυξη.
  5. Η αντιμετώπιση των προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής και ο περιορισμός των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των τομέων ενέργειας και μεταφορών δίδοντας προτεραιότητα στην ανάπτυξη των ΑΠΕ και στον επανασχεδιασμό του συστήματος μεταφορών στο πλαίσιο του περιφερειακού σχεδιασμού.
  6. Η προστασία, συνδυασμένη ανάδειξη και αξιοποίηση του πλούσιου φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, και του τοπίου, που αναγνωρίζονται ως σημαντικοί αναπτυξιακοί πόροι και συγκριτικό πλεονέκτημα της Περιφέρειας.
  7. Η βιώσιμη διαχείριση του χώρου και παροχή κατευθύνσεων προς τα Τοπικά Χωρικά Σχέδια που θα ακολουθήσουν από τους δήμους, για την οργάνωση του χώρου και την ισόρροπη ανάπτυξη των παραγω­γικών δραστηριοτήτων.
Το χωρικό πρότυπο της Περιφέρειας
Προωθείται η δημιουργία ενός πλέγματος αξόνων και πόλων ανάπτυξης, οι οποίοι αναλαμβάνουν διακριτούς, αλλά ταυτόχρονα συμπληρωματικούς, ρόλους για την ενίσχυση της αναπτυξιακής φυσιογνωμίας της Περιφέρειας αλλά και της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής.
Το πρότυπο χωρικής ανάπτυξης οργανώνεται γύρω από τον παραδοσιακό άξονα ανάπτυξης της Περιφέρειας, Ανατολής – Δύσης (Εγνατία Οδός), και συμπληρώνεται από την ισχυροποίηση των τριών κάθετων αξόνων (άξονας Αλεξανδρούπολη – Ορμένιο, άξονας Καβάλα – Δράμα – Σέρρες, άξονας Κομοτηνή – Νυμφαία), ώστε να εκφραστεί η διασυνοριακή και διαπεριφερειακή δυναμική της Περιφέρειας. Ταυτόχρονα, ισχυροποιούνται οι κάθετοι άξονες (Βορρά – Νότου), ήτοι οι άξονες Δράμα – Εξοχή και Ξάνθη – Εχίνος – ελληνοβουλγαρικά σύνορα. (Βλ. Χάρτη).
Στους κόμβους των κυρίων κάθετων αξόνων με τον βασικό διαμήκη άξονα βρίσκονται οι διεθνείς λιμενικές πύλες της Καβάλας και της Αλεξανδρούπολης, που ενισχύουν τον ρόλο των αξόνων αυτών ως απόληξη των διασυνοριακών δικτύων, ενώ η σύνδεση της Κομοτηνής με τη Βουλγαρία αυξάνει τις ροές προς τις δύο πύλες. Από αυτές τις πύλες πραγματοποιείται η κύρια σύνδεση με τα νησιά της Θάσου και της Σαμοθράκης, αλλά και με το Βόρειο Αιγαίο. Κατά μήκος του διαμήκη άξονα Ανατολής – Δύσης, σε άμεση σχέση με τους κάθετους διασυνοριακούς άξονες, αναπτύσσονται τα πέντε σημαντικότερα αστικά κέντρα της Περιφέρειας, που αποτελούν και τις έδρες των Περιφερειακών Ενοτήτων (Κομοτηνή, Αλεξανδρούπολη, Καβάλα, Δράμα, Ξάνθη). Ιδιαίτερο ρόλο στο χωρικό πρότυπο της Περιφέρειας κατέχουν τα νησιά Θάσος και Σαμοθράκη.
Επιπλέον, προωθείται η συγκρότηση τριών αξόνων οικοανάπτυξης, ως τόξα συνδυασμένης ανάδειξης της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς κατά μήκος των σημαντικότερων υδατικών πόρων της Περιφέρειας.
  1. Τόξο Υγροβιοτόπων και Αρχαιολογικών Χώρων, που αναπτύσσεται κατά μήκος του παράκτιου χώρου της Περιφέρειας. Περιλαμβάνει το Εθνικό Πάρκο ΑΜΘ και επεκτείνεται μέχρι και τον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Ζώνης.
  2. Τόξο Ποταμού Νέστου / Ορεινής Ροδόπης, γύρω από το νοητό άξονα του ποταμού Νέστου, που συνδέει τους ορεινούς θύλακες του Εθνικού Πάρκου της Οροσειράς της Ροδόπης με τα Στενά του Νέστου και την ευρύτερη περιοχή των εκβολών του ποταμού.
  3. Οικολογικό – Πολιτιστικό Τόξο Ποταμού Έβρου, που ακολουθεί τον ρου του ποταμού Έβρου ως τις εκβολές του ποταμού και το Εθνικό Πάρκο Δέλτα Έβρου.
Κατευθύνσεις χωρικής οργάνωσης για την Περιφέρεια
(α) Οικιστικό δίκτυο
Για τη συγκρότηση ενός ισόρροπου και διαφοροποιημένου δικτύου πόλων, τη συγκρότηση λειτουργικών αναπτυξιακών ενοτήτων και την εσωτερική συγκρότηση του αναπτυξιακού και χωρικού προτύπου της Περιφέρειας, προωθείται η ενίσχυση, αναβάθμιση και ισχυροποίηση των αστικών κέντρων όλων των επιπέδων με την απόδοση συγκεκριμένων ρόλων στο καθένα, με τελικό στόχο τη διάχυση των ωφελειών στο σύνολο της Περιφέρειας.
Η θέση κάθε οικιστικού κέντρου καθορίζεται σύμφωνα με τον ρόλο του ως προς τις διοικητικές και κοινωνικές υποδομές, τις παρεχόμενες υπηρεσίες, τις αναπτυξιακές του προοπτικές, τη δυναμική και τη γενικότερη «βαρύτητα» που κατέχει στην ιεραρχία του οικιστικού δικτύου.
Στρατηγική κατεύθυνση είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής, με συγκράτηση του πληθυσμού και αναβάθμιση υποδομών, δημόσιων χώρων, οικιστικού αποθέματος και παρεχόμενων υπηρεσιών στα μεγάλα αστικά κέντρα.
(β) Παραγωγικές δραστηριότητες
Οι κατευθύνσεις για τη χωρική διάρθρωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων ορίζονται ως εξής:
  1. Πρωτογενής τομέας: Ανασυγκρότηση του πρωτογενή τομέα, με μείωση της εξάρτησης από τις επιδοτήσεις, αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας και τη διασύνδεση με τον δευτερογενή τομέα με σκοπό την παραγωγή και εμπορία προϊόντων αυξημένης προστιθέμενης αξίας. Προώθηση της πολυκαλλιέργειας στη γεωργία, αύξηση της απασχόλησης και της παραγωγικότητας στην κτηνοτροφία και περεταίρω αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων ως προς την αλιεία.
  2. Δευτερογενής τομέας: Ανασυγκρότηση του δευτερογενή τομέα – μετασχηματισμός σε σημαντικό βιομηχανικό πόλο, με αναγνώριση κλάδων διασύνδεσης με τον πρωτογενή τομέα, περιφερειακής εξειδίκευσης και εξαγωγικού χαρακτήρα. Προωθείται η ενίσχυση της οργανωμένης χωροθέτησης και η περιβαλλοντική εξυγίανση και λειτουργική αναβάθμιση των υφιστάμενων συγκεντρώσεων, με βέλτιστη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδοχέων και δημιουργία των απαραίτητων υποδομών. Για την ενίσχυση του ρόλου της Αλεξανδρούπολης και της Καβάλας ως διαμετακομιστικών εμπορευματικών κέντρων συνδυασμένων μεταφορών προκρίνεται η οργάνωση και η χωροθέτηση δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την εφοδιαστική αλυσίδα (logistics) και χονδρεμπόριο, Εμπορευματικά Πάρκα Εφοδιαστικής Εθνικής Εμβέλειας, εντός ή σε άμεση σχέση με τις χερσαίες λιμενικές ζώνες.
  3. Εξορυκτικές δραστηριότητες: Βιώσιμη εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου με ανασυγκρότηση και βελτιστοποίηση των μεθόδων εξόρυξης του κύριου κλάδου της Περιφέρειας, αυτού του μαρμάρου, και παράλληλη βελτίωση της αποτελεσματικότητας στο επίπεδο της προστασίας και αποκατάστασης του περιβάλλοντος και του τοπίου. Όσον αφορά τα λατομεία μαρμάρου, προωθείται η βιώσιμη περαιτέρω ανάπτυξη των εξορυκτικών δραστηριοτήτων (ξεχωρίζουν τα λατομεία μαρμάρου στις ΠΕ Καβάλας, Θάσου, Δράμας), με τη θέσπιση οργανωμένων ζωνών.
  4. Ενέργεια: Αξιοποίηση ενεργειακών πόρων και δυναμικού, με στροφή σε ολοκληρωμένες παρεμβάσεις που θα μεγιστοποιούν τα οφέλη των ενεργειακών πηγών, υποδομών και δικτύων. Ως προς τα δίκτυα και τις υποδομές φυσικού αερίου, προωθείται η ανάπτυξη συνεργιών και υλοποίηση των επενδύσεων που αφορούν τόσο στην κατασκευή των μεγάλων αγωγών, σε επίπεδο διακρατικών συμφωνιών, όσο και στη δημιουργία τερματικών σταθμών εκφόρτωσης, αποθήκευσης και αεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου (TAP, IGB, FSRU Αλεξανδρούπολη). Η χωροθέτησή τους σταθμίζεται με αυστηρά κριτήρια ως προς τον περιορισμό των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Καθώς η Περιφέρεια βρίσκεται στο σταυροδρόμι δύο ηπείρων αναδεικνύεται σε σημαντικό διαμετακομιστικό ενεργειακό κόμβο και εξελίσσεται σταδιακά σε ενεργειακό κέντρο της χώρας και της ευρύτερης περιοχής με ποικιλία διαθέσιμων ενεργειακών πόρων. Οι διαφοροποιημένοι ενεργειακοί πόροι, είτε συμβατικοί είτε από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), καθώς και η αξιόλογη ενεργειακή υποδομή της Περιφέρειας, παρέχουν δυνατότητες για την ενίσχυση της θέσης της στον εθνικό χώρο. Σε αυτή τη κατεύθυνση, αυξάνει την ενεργειακή της κάλυψη σε ΑΠΕ και προωθείται η ανάπτυξη της έρευνας ώστε να κεφαλαιοποιηθεί η εμπειρία για την παραγωγή τεχνογνωσίας ΑΠΕ. Αξιοποιείται ιδιαίτερα η γεωθερμία και η βιομάζαγια την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος παράλληλα με την κάλυψη αναγκών θέρμανσης.
  5. Εμπόριο: Προωθείται η ανάπτυξη του διαμετακομιστικού εμπορίου, με ενίσχυση των εμπορευματικών υποδομών (λιμένες Αλεξανδρούπολης και Καβάλας, άξονας Αλεξανδρούπολη-Ορμένιο, αξιοποίηση Εγνατίας Οδού και κάθετων αξόνων). Ανάπτυξη της εξωστρέφειας του πρωτογενή και του δευτερογενή τομέα και διασύνδεση με ευρύτερες αγορές. Για τις συγκεντρώσεις που αφορούν κυρίως σε υπερτοπικό εμπόριο, χονδρεμπόριο, εκθέσεις και εμπορικά κέντρα λιανικού εμπορίου, στις περιμετρικές ζώνες των σημαντικών αστικών κέντρων, υποστηρίζεται η δημιουργία οργανωμένων υποδοχέων και η συνεκτικότερη σχέση αστικού και περιαστικού περιβάλλοντος.
  6. Τουρισμός: Ανάπτυξη του τουρισμού με μεγέθυνση του γενικού τουριστικού προϊόντος σε συνδυασμό με τη στροφή στον ποιοτικό και θεματικά διαφοροποιημένο τουρισμό, τόνωση του υφιστάμενου τουριστικού ρεύματος από την ανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη και την Τουρκία, την προώθηση ειδικών μορφών ήπιου και εναλλακτικού τουρισμού και την αναθέρμανση του εσωτερικού τουρισμού και κοινωνικού τουρισμού. Προωθείται η δημιουργία ενιαίας τουριστικής ταυτότητας με αναφορά στο ενδογενές δυναμικό και τις ιδιαιτερότητες κάθε χωρικής ενότητας. Η προώθηση του κλασικού τουρισμού συνεπάγεται την αναβάθμισή του σε ένα προϊόν με ποιοτικά χαρακτηριστικά και την ένταξή του σε ένα πολυκεντρικό και πολυθεματικό δίκτυο. Κρίσιμη παράμετρος είναι η ανάπτυξη του «πράσινου» τουρισμού, με προστασία και αειφορική διαχείριση του περιβάλλοντος.
(γ) Φυσικό περιβάλλον, πολιτιστική κληρονομιά και Τοπίο
Προωθείται η συγκρότηση ενός ευρύτατου δικτύου συνδυασμένης ανάδειξης των φυσικών και πολιτιστικών πόρων της Περιφέρειας για την προστασία και ολοκληρωμένη διαχείριση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και του τοπίου, καθώς και για την ανάληψη των επιμέρους δράσεων αποκατάστασης, ανάπλασης και διαχείρισης τοπίων, φυσικών στοιχείων, αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τόπων.
Για τον σκοπό αυτό, οι περιοχές του δικτύου Natura 2000, τα θεσμοθετημένα Εθνικά Πάρκα, οι σημαντικότεροι πολιτιστικοί πόροι και τα αξιόλογα τοπία της ΠΑΜΘ συνδυάζονται σε δίκτυα χωρικών ενοτήτων, με σημαντική προτεραιότητα ανάδειξης και προστασίας.
Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται και σε κατευθύνσεις στρατηγικής για το Τοπίο.
Εντοπίζονται για κάθε αναγνωρισμένο τοπίο τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, φυσικά και πολιτιστικά στοιχεία του και η δυναμική του και δίνονται κατευθύνσεις για τη διαχείριση και αντιμετώπιση των πιέσεων αλλά και την ανάδειξή του.  
  1. Επιπλέον, το ΠΧΠ παρέχει μια σειρά από κατευθύνσεις Χωρικής Οργάνωσης σε συμφωνία με άλλες εθνικές και τομεακές πολιτικές που αφορούν τη χωρική διάρθρωση τόσο των βασικών δικτύων μεταφορικής υποδομής (οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο, θαλάσσιες και αεροπορικές μεταφορές, συνδυασμένες μεταφορές) όσο και των βασικών δικτύων τεχνικής υποδομής (ενέργεια, δίκτυα και υποδομές τηλεπικοινωνιών, δίκτυα ύδρευσης και διαχείριση αστικών λυμάτων, διαχείριση υδάτων, άρδευση, αντιπλημμυρική προστασία και διάβρωση ακτών, στερεά απόβλητα).

Εφαρμογή και περαιτέρω κατευθύνσεις  

Ως προς την εφαρμογή του ΠΧΠ, οι προτεινόμενες παρεμβάσεις οργανώνονται σε ένα Πρόγραμμα Δράσης ανά θεματική κατηγορία σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Επιμερίζονται σε παρεμβάσεις που αφορούν: την αστική, οικιστική και χωρική ανάπτυξη, το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον και το τοπίο, την ανάπτυξη των παραγωγικών δραστηριοτήτων, τις τεχνικές υποδομές, τη διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία, καθώς και δράσεις στήριξης του πληθυσμού.  
Όσον αφορά περαιτέρω κατευθύνσεις, το ΠΧΠ Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης:  
  1. Παρέχει ένα πλαίσιο και κατευθύνει τη μελλοντική εκπόνηση Τοπικών Χωρικών Σχεδίων από τους Δήμους της Περιφέρειας.
  2. Καθορίζει Περιοχές Ειδικών Χωρικών Παρεμβάσεων, ως περιοχές που παρουσιάζουν ιδιαίτερα ή κρίσιμα προβλήματα χωρικής ανάπτυξης, τα οποία απαιτούν ειδικό σχεδιασμό και ρυθμίσεις. Ανάμεσά τους: για το «Τόξο Υγροβιοτόπων και Αρχαιολογικών Χώρων», το «Τόξο ποταμού Νέστου – Ορεινός όγκος Ροδόπης», την ορεινή Ροδόπη, τον άξονα Δράμας – Καβάλας, τον Βόρειο Έβρο, τα ανατολικά παράλια της Καβάλας και τα ανατολικά Παράλια της Αλεξανδρούπολης.
  3. Προτείνει Σχέδια Ολοκληρωμένων Αστικών Παρεμβάσεων για τον αστικό και περιαστικό χώρο των σημαντικών αστικών κέντρων της Περιφέρειας (Δράμα, Καβάλα, Ξάνθη, Κομοτηνή, Αλεξανδρούπολη, Ορεστιάδα).
  4. Ιδιαίτερη, σε πρώτη προτεραιότητα προωθείται το «Τόξο υγροβιότοπων και αρχαιολογικών χώρων» στον παράκτιο χώρο, με εξειδικευμένες κατευθύνσεις χωρικής οργάνωσης και ανάπτυξης των επιμέρους ζωνών. Το Τόξο περιλαμβάνει το σύνολο του Εθνικού Πάρκου ΑΜΘ (από τις εκβολές του ποταμού Νέστου έως το λιμάνι του Ίμερου) και τις παράκτιες ζώνες από το λιμάνι του Ίμερου έως και τον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Ζώνης μέχρι τα όρια της αναπτυσσόμενης τουριστικά περιοχής στα δυτικά της Αλεξανδρούπολης, στο δυτικό άκρο της παραλίας Δικέλλων.